Doanh nghiệp cần tái cấu trúc để bắt nhịp mục tiêu tăng trưởng hai chữ số

Trước áp lực chi phí, biến động thị trường và yêu cầu tăng trưởng kinh tế cao hơn, doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào vốn và quy mô để mở rộng hoạt động. Tái cấu trúc quản trị, tài chính, mô hình kinh doanh và thị trường được xem là hướng đi quan trọng nhằm nâng cao năng suất, tăng khả năng chống chịu và củng cố năng lực cạnh tranh.

Ngày 22.10.2026, tại hội thảo “Tái cấu trúc doanh nghiệp trong bối cảnh mới” do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức tại TP.HCM, TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương, nhận định doanh nghiệp cần chủ động đổi mới phương thức hoạt động để thích ứng với bối cảnh kinh tế nhiều biến động và yêu cầu tăng trưởng trong giai đoạn tới.

Theo thông tin được trình bày tại hội thảo, kinh tế Việt Nam trong 9 tháng đầu năm 2026 ghi nhận kết quả tăng trưởng tích cực, với GDP quý III đạt khoảng 9,95%. Tuy nhiên, phía sau kết quả tăng trưởng chung vẫn là những thách thức về sức khỏe doanh nghiệp, khả năng huy động vốn, kiểm soát chi phí và nâng cao năng suất.

Áp lực vốn và chi phí đặt ra yêu cầu đổi mới

Biến động kinh tế toàn cầu đang tạo sức ép lên chi phí đầu vào, thị trường tiêu thụ và năng lực vận hành của doanh nghiệp trong nước. Trong khi đó, khả năng tiếp tục thúc đẩy tăng trưởng bằng cách mở rộng đầu tư ngày càng bị giới hạn bởi cường độ tích lũy vốn ở mức cao. Điều này đặt ra yêu cầu nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, cải thiện năng suất và đổi mới phương thức quản trị.

Trong 9 tháng đầu năm 2026, số doanh nghiệp gia nhập và quay trở lại thị trường giảm 3,2% so với cùng kỳ, trong khi số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể tăng 118%. Khu vực kinh tế tư nhân, chiếm 53% tổng vốn đầu tư toàn xã hội, có mức tăng trưởng 14%, thấp nhất trong ba khu vực kinh tế theo số liệu được trình bày tại hội thảo.

Bốn địa phương gồm TP.HCM, Hà Nội, Hải Phòng và Đồng Nai đóng góp gần 47% GDP cả nước, nhưng đều được dự báo không đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm 2026. Những số liệu này cho thấy kết quả tăng trưởng chung chưa phản ánh đầy đủ sức khỏe của khu vực doanh nghiệp.

“Tăng trưởng tổng thể đạt mức ấn tượng, nhưng nền tảng phát triển của nền kinh tế chưa thực sự vững chắc”, TS. Nguyễn Đức Hiển nhận định. Bên cạnh đó, biến động giá cả và tỷ giá cũng gia tăng áp lực lên hoạt động sản xuất, kinh doanh. Trong 9 tháng đầu năm 2026, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân tăng 4,52%, riêng quý III tăng 4,80%. Tỷ giá VND/USD tăng khoảng 15,6% trong giai đoạn từ năm 2022 đến tháng 9.2026. Cùng kỳ, cán cân thương mại chuyển sang nhập siêu hơn 19 tỉ USD.

Với những doanh nghiệp sử dụng nguyên liệu nhập khẩu hoặc phụ thuộc vào thị trường xuất khẩu, biến động tỷ giá và giá đầu vào có thể tác động trực tiếp đến giá thành, biên lợi nhuận và khả năng thực hiện hợp đồng. Vì vậy, kiểm soát chi phí, quản lý dòng tiền và đánh giá rủi ro cần trở thành những nội dung trọng tâm trong quá trình tái cấu trúc.

Bài toán huy động vốn cũng tiếp tục là vấn đề lớn. Theo TS. Nguyễn Đức Hiển, tổng nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội để đáp ứng kịch bản tăng trưởng 10% mỗi năm trong giai đoạn 5 năm ước tính đạt 38,5 triệu tỉ đồng. Trong khi nguồn vốn ngân sách nhà nước chỉ đáp ứng một phần nhu cầu, phần còn lại cần được huy động từ khu vực tư nhân trong nước và nguồn vay nước ngoài.

Tính đến ngày 30.9.2026, tổng dư nợ tín dụng toàn hệ thống đạt khoảng 20,75 triệu tỉ đồng, tăng 11,59% so với cuối năm 2025 và tăng 16,69% so với cùng kỳ. Trong khi đó, tốc độ huy động vốn của hệ thống ngân hàng đạt 9,78%. TS. Nguyễn Đức Hiển cho rằng việc nền kinh tế phụ thuộc quá lớn vào kênh tín dụng ngân hàng có thể làm gia tăng rủi ro hệ thống. Theo ông, các cơ quan quản lý đang hoàn thiện đề án cải cách thị trường vốn, tái khởi động thị trường trái phiếu doanh nghiệp và mở rộng kênh huy động vốn từ các quỹ đầu tư quốc tế.

Trong bối cảnh đó, khả năng tiếp cận nguồn vốn của doanh nghiệp ngày càng gắn với yêu cầu nâng cao chất lượng quản trị và minh bạch hoạt động. Rà soát cơ cấu tài chính, nghĩa vụ nợ và hiệu quả sử dụng vốn không chỉ giúp doanh nghiệp kiểm soát rủi ro mà còn tạo nền tảng để tiếp cận các nguồn vốn phù hợp.

Ba hướng tái cấu trúc để nâng cao năng lực cạnh tranh

Theo định hướng được TS. Nguyễn Đức Hiển trình bày, mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên trong năm 2027 đặt ra yêu cầu nâng cao năng suất và hiệu quả sử dụng nguồn lực. Đến năm 2030, năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) cần đóng góp 55% vào tăng trưởng GDP, trong khi năng suất lao động bình quân cần tăng 8,5–9,5% mỗi năm. Điều này cho thấy tăng trưởng không thể chỉ dựa vào việc bổ sung vốn, lao động hay mở rộng quy mô sản xuất. Doanh nghiệp cần chuyển trọng tâm sang nâng cao năng suất, cải thiện hiệu quả vận hành và tạo ra giá trị gia tăng lớn hơn. Từ thực trạng trên, TS. Nguyễn Đức Hiển đề xuất ba hướng tái cấu trúc đối với doanh nghiệp tư nhân.

Thứ nhất, tái cấu trúc quản trị và tài chính. Doanh nghiệp cần minh bạch hóa hoạt động, củng cố dòng tiền, kiểm soát rủi ro và nâng cao khả năng chống chịu trước biến động kinh tế vĩ mô. Quá trình này cần gắn với việc rà soát cơ cấu vốn, nghĩa vụ thanh toán, hiệu quả sử dụng tài sản và chi phí vận hành. Quản trị dòng tiền tốt giúp doanh nghiệp chủ động cân đối thu – chi, thực hiện nghĩa vụ tài chính và xác định nhu cầu vốn phù hợp với hoạt động kinh doanh. Đồng thời, minh bạch hóa thông tin là điều kiện quan trọng để củng cố niềm tin với ngân hàng, nhà đầu tư và đối tác. Khi nhu cầu vốn của nền kinh tế ngày càng lớn, việc đa dạng hóa kênh huy động vốn đòi hỏi doanh nghiệp phải nâng cao chất lượng quản trị và thông tin tài chính.

Thứ hai, chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Thay vì cạnh tranh chủ yếu bằng giá rẻ và mở rộng sản lượng, doanh nghiệp cần chú trọng chất lượng, công nghệ, đổi mới sáng tạo và giá trị thương hiệu. Theo TS. Nguyễn Đức Hiển, định hướng phát triển đến năm 2030 đặt ra yêu cầu nâng cao đóng góp của công nghiệp, xây dựng và dịch vụ vào nền kinh tế. Để đạt mục tiêu tăng trưởng hai chữ số, nền kinh tế cần cải thiện năng suất và nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực. Đối với doanh nghiệp, chuyển đổi mô hình tăng trưởng có thể bắt đầu từ đổi mới công nghệ, cải tiến quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng khả năng đáp ứng yêu cầu khách hàng. Trọng tâm không chỉ là sản xuất nhiều hơn mà còn phải tạo ra giá trị cao hơn trên mỗi đơn vị nguồn lực.

Thứ ba, tái cấu trúc thị trường và chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp cần chủ động đa dạng hóa thị trường, mở rộng quan hệ đối tác và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, trong đó có các chương trình liên kết như Go Global. TS. Nguyễn Đức Hiển nhận định hội nhập quốc tế tiếp tục mở ra cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam. Theo thông tin được trình bày tại hội thảo, Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EFTA (VEFTA), được nêu là ký kết ngày 18.10.2026, tạo điều kiện ưu đãi thuế quan cho một số mặt hàng công nghiệp và thủy sản. Để tận dụng cơ hội từ hội nhập, doanh nghiệp cần chủ động tìm kiếm thị trường, mở rộng mạng lưới đối tác và nâng cao khả năng tham gia chuỗi cung ứng. Đa dạng hóa thị trường cũng giúp giảm sự phụ thuộc vào một số khách hàng hoặc khu vực tiêu thụ, từ đó hạn chế rủi ro khi nhu cầu và chính sách thương mại thay đổi.

Đổi mới quản trị, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững

Bên cạnh nỗ lực của từng doanh nghiệp, quá trình tái cấu trúc còn cần môi trường kinh doanh thuận lợi và sự phân định phù hợp về vai trò giữa các nhóm doanh nghiệp. TS. Nguyễn Đức Hiển cho rằng cần phân định rõ vai trò của các tập đoàn lớn, doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp nhỏ và vừa, tránh tình trạng chèn lấn những phân khúc mà doanh nghiệp nhỏ và vừa có khả năng phát triển.

Theo định hướng được trình bày tại hội thảo, các mô hình kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và kinh tế tầm thấp đang được cụ thể hóa bằng các chương trình hành động. Chiến lược trí tuệ nhân tạo quốc gia cũng hướng đến xây dựng các công cụ và nền tảng công nghệ dùng chung để chuyển giao cho doanh nghiệp, góp phần nâng cao năng suất lao động.

Đến năm 2030, khu vực kinh tế tư nhân đặt mục tiêu có 2 triệu doanh nghiệp hoạt động, duy trì tốc độ tăng trưởng 10–12% mỗi năm, đóng góp 55–58% GDP và giải quyết 84–85% tổng số lao động. Môi trường đầu tư kinh doanh Việt Nam cũng được đặt mục tiêu thuộc nhóm ba quốc gia dẫn đầu ASEAN vào năm 2028.

Để hiện thực hóa các mục tiêu này, cải cách thể chế, khơi thông nguồn lực tài chính và đổi mới quản trị cần được triển khai đồng bộ. Với doanh nghiệp, tái cấu trúc không chỉ là giải pháp ứng phó trước khó khăn mà còn là quá trình điều chỉnh chiến lược dài hạn, từ quản trị, tài chính đến mô hình tăng trưởng và thị trường. Trong bối cảnh yêu cầu tăng trưởng ngày càng cao, doanh nghiệp có khả năng kiểm soát tốt nguồn lực, nâng cao năng suất và thích ứng nhanh với biến động sẽ có thêm cơ sở để củng cố năng lực cạnh tranh, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và phát triển bền vững.

Nguyễn Trúc